İş sürekliliği planı ile felaket kurtarma planı sık sık aynı anlamda kullanılır; oysa biri işin nasıl süreceğini, diğeri sistemlerin nasıl geri geleceğini anlatır. Küçük ve orta ölçekli bir işletmede ikisi tek sayfaya sığar, yeter ki doğru sorulara cevap versin. Bu yazı farkı tanımlıyor, tek sayfalık planın beş bölümünü veriyor ve kesintinin ilk altmış dakikasında kimin ne yapacağını gösteriyor.
İş sürekliliği planı nedir?
İş sürekliliği planı (BCP), bir kesinti sırasında işletmenin kritik işlerini hangi yollarla sürdüreceğini tanımlayan belgedir. Konusu sistemler değil, iştir: sipariş nasıl alınır, müşteriye nasıl ulaşılır, fatura nasıl kesilir, çalışanlar nereden çalışır.
Plan, sistemlerin geri gelmesini beklemeden işin asgari düzeyde yürümesini hedefler. Muhasebe yazılımı kapalıyken faturanın elle kesilip sonradan işlenmesi, santral düştüğünde çağrıların cep telefonlarına yönlendirilmesi, ofise girilemediğinde ekibin evden bağlanması iş sürekliliği kararlarıdır. Hiçbiri teknik bir karar değildir; hepsinin önceden verilmiş olması gerekir.
Felaket kurtarma planı nedir?
Felaket kurtarma planı (DRP), kesintiye uğrayan bilgi sistemlerinin hangi sırayla, hangi kaynaktan ve ne kadar sürede geri getirileceğini tanımlayan teknik belgedir. İş sürekliliği planının teknik ayağıdır ve hedeflerini oradan alır.
Bu plan RTO ve RPO ile konuşur: hangi sistem kaç saat içinde ayağa kalkar, hangi yedek kotundan dönülür, kim komutu verir, sistemler hangi sırayla açılır. Veritabanı uygulamadan önce, kimlik doğrulama hepsinden önce gelir. Felaket kurtarma planı olmayan yedek, dönüşü tarif edilmemiş bir kopyadır.
İkisi arasındaki fark nedir ve neden karıştırılır?
Fark özne farkıdır: iş sürekliliği planının öznesi işletme, felaket kurtarma planının öznesi sistemlerdir. Karıştırılmalarının nedeni, KOBİ’lerde ikisinin de aynı kişinin masasında durmasıdır; BT yöneticisi hem yedeği hem de “yarın sabah müşteriye ne diyeceğiz” sorusunu üstlenir.
Ayrım pratikte şöyle görünür. Sunucu çöktüğünde felaket kurtarma planı “yedekten dön” der. İş sürekliliği planı ise “dönene kadar siparişleri şu formla al, müşteriye şu mesajı gönder, şu iki kişi telefonlara baksın” der. İkisi birlikte yazılmazsa ya sistem geri gelir ama iş durmuş olur ya da iş bir şekilde yürür ama kimse sistemi geri getirmez.
KOBİ için tek sayfalık plan nelerden oluşur?
KOBİ için tek sayfalık iş sürekliliği ve felaket kurtarma planı beş bölümden oluşur: kritik işler ve sahipleri, sistemler ve kurtarma hedefleri, ilk saatin adımları, iletişim listesi ve geçici çalışma yöntemleri. Beşi de bir sayfaya sığar; sığmıyorsa plan fazla ayrıntılıdır.
- Kritik işler ve sahipleri: en fazla beş iş (sipariş, üretim, sevkiyat, tahsilat, müşteri desteği), her biri için bir sorumlu ve bir yedek isim.
- Sistemler ve hedefler: her kritik işin dayandığı sistemler, RTO ve RPO değerleri, yedeğin nerede durduğu.
- İlk saatin adımları: kesinti fark edildiğinde sırayla yapılacak işler (aşağıda).
- İletişim listesi: ekip, altyapı sağlayıcısının mühendis hattı, kritik müşteriler ve tedarikçiler; numaralar basılı kopyada.
- Geçici çalışma yöntemleri: her kritik iş için sistemsiz yürütme yolu ve sonradan sisteme işleme kuralı.
Plan basılı olarak iki ayrı yerde durur. Sunucu çöktüğünde ağ paylaşımındaki plana ulaşılamaz.
Kesintinin ilk 60 dakikasında kim ne yapar?
İlk altmış dakika planın en değerli bölümüdür, çünkü kararların çoğu bu sürede verilir ve yanlış bir karar kurtarma süresini katlar. Sıra şudur: doğrulama, koruma, dış destek, iletişim, geçici yöntem, kurtarma başlangıcı.
- İlk on dakika: kesintiyi doğrulayın. Tek kullanıcı sorunu mu, sistem mi? Plan sahibi durumu ilan eder.
- Sonraki on dakika: zararı büyütmeyin. Şüpheli sistemi ağdan ayırın, hiçbir şeyi silmeyin, yedek kotlarına dokunmayın. Fidye yazılımı şüphesinde bu kural katıdır.
- Sonraki on dakika: altyapı sağlayıcınızın mühendisini arayın; hangi kotun temiz olduğunu birlikte belirleyin.
- Sonraki on dakika: ekibe ve etkilenen müşterilere önceden yazılmış kısa mesajı gönderin. Tahmin vermeyin; bir sonraki bilgilendirmenin saatini verin.
- Sonraki on dakika: geçici çalışma yöntemlerini başlatın: sipariş formu, elle fatura, yönlendirilmiş telefon.
- Son on dakika: kurtarmayı başlatın. Sıralama planda yazılıdır ve o an tartışılmaz.
Bu dilimler örnektir; sizin planınız kendi sürelerinizi yazar. Önemli olan sıranın ve sorumlunun önceden belli olmasıdır.
Plan nasıl test edilir ve güncel tutulur?
Plan yılda en az bir kez masabaşı tatbikatıyla test edilir: ekip bir senaryoyu (fidye yazılımı, sunucu kaybı, ofise erişememe) adım adım konuşur ve planın hangi satırının çalışmadığını not eder. Teknik ayak ise geri yükleme provasıyla ayrıca sınanır.
Personel değişince, yeni bir sistem gelince ve her tatbikattan sonra plan güncellenir. Tarihi bir yıldan eski plan, tatbikatı yapılmamış plandır.
Kurtarma ayağında dış destek nasıl kurgulanır?
Layer Sistem’de felaket kurtarma ayağının iki parçası vardır. LayerBackup ile yedek, kurum dışında ve Türkiye sınırları içinde, katmanlı biçimde ve en derin kotta değiştirilemez olarak durur; kurtarma anında ticket kuyruğu yerine altyapıyı tanıyan mühendis telefondadır ve dönülecek kot birlikte seçilir. Daha kısa RTO isteyen işletmeler için coğrafi felaket kurtarma hizmeti, sistemlerin ayrı bir merkezden ayağa kaldırılmasını sağlar. Planınızın iletişim listesindeki “altyapı sağlayıcısının mühendis hattı” satırı böylece gerçek bir numaraya karşılık gelir.
Sonuç
İş sürekliliği planı işin nasıl süreceğini, felaket kurtarma planı sistemlerin nasıl döneceğini anlatır. KOBİ için ikisi tek sayfadır: beş bölüm, ilk saatin sırası, basılı iki kopya ve yılda bir tatbikat. Planı yazmak bir gün sürer; yokluğu bir kesintide haftalara mal olur.
Konuyu derinleştirmek için: Kurumsal felaket kurtarma çözümü nasıl seçilir ve Kesintisiz altyapı nasıl kurulur.
İletişim: +90 850 500 0 166 | [email protected] | www.layersistem.com